Energielabel voor een monument: sinds 29 mei 2026 verplicht

Sinds 29 mei 2026 heeft ook een monument een label nodig

Tot 29 mei 2026 gold voor monumenten een uitzondering op de labelplicht. Die uitzondering kwam uit het Besluit bouwwerken leefomgeving en is vervallen met de nieuwe Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen (EPBD IV). Volgens Volkshuisvesting Nederland heeft een monument daarom nu een geldig energielabel nodig bij verkoop, bij de start, verlenging of vernieuwing van een huurcontract, bij de oplevering van nieuwbouw en na een ingrijpende renovatie.

Dat geldt voor alle beschermde monumenten. Aedes noemt rijksmonumenten, provinciale en gemeentelijke monumenten, en ook de voorbeschermde, waarvoor de aanwijzing al is begonnen. Of uw woning een rijksmonument is, ziet u in het monumentenregister; gemeentelijke monumenten staan op de lijst of kaart van uw gemeente.

Verkoopt of verhuurt u na 29 mei 2026 en staat er nog geen label op het adres, regel het dan op tijd. Een label dat er al is, kunt u gebruiken zolang het geldig is; hoe u de geldig-totdatum opzoekt, leest u in ons artikel over opzoeken.

Broncontrole: 21 oktober 2026. Vervallen uitzondering en wanneer een label nodig is: Volkshuisvesting Nederland, veelgestelde vragen. Welke monumenten: Aedes, energielabels verplicht voor monumenten.

Welke uitzonderingen blijven

De algemene uitzonderingen op de labelplicht gelden ook voor monumenten. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed noemt er twee die bij monumenten vaak spelen:

• Erediensten: een gebouw dat geheel of deels wordt gebruikt voor erediensten en religieuze activiteiten, zoals een kerk of moskee, blijft uitgezonderd, ook als het een monument is. Wordt het gebouw voor iets anders gebruikt, dan is een label wel nodig.
• Incidentele verhuur: verhuurt u een monument met een woon- of logiesfunctie alleen af en toe, dan kan er een uitzondering zijn. Wanneer dat zo is, staat in ons artikel over verhuur.

De andere uitzonderingen, zoals voor tijdelijke gebouwen, staan bij de Rijksoverheid. Wat voor monumenten niet geldt, zijn de eisen aan het label zelf: volgens Volkshuisvesting Nederland hoeft een monument niet te voldoen aan normen zoals de label C-plicht voor kantoren.

Verhuurt u een monumentale woning, dan telt het label ook mee voor de huurprijs. Bij een monument geven label E, F en G geen minpunten maar 0 punten, en een rijksmonument krijgt een opslag; hoe dat in het puntensysteem werkt, leest u in het verhuurartikel.

Broncontrole: 21 oktober 2026. Erediensten en incidentele verhuur: RCE, energielabelplicht vraag en antwoord. Normerende verplichtingen: Volkshuisvesting Nederland. Overige uitzonderingen: Rijksoverheid.

Een woning in een beschermd stads- of dorpsgezicht

Een beschermd stads- of dorpsgezicht is een gebied, geen gebouw. Een woning die in zo’n gebied ligt maar zelf geen monument is, had nooit een uitzondering. Bij verkoop en bij een nieuwe huurder was het label daar altijd al verplicht. Bij verlenging of vernieuwing van een huurcontract is het sinds 29 mei 2026 verplicht, maar dat geldt voor elke woning in Nederland, niet alleen in een beschermd gezicht.

Ligt er een monument in een beschermd gezicht, dan geldt voor dat pand gewoon wat hierboven staat. Of uw adres in een beschermd gezicht ligt, ziet u op de kaart of in het erfgoedregister van uw gemeente; bij twijfel vraagt u het daar na.

Broncontrole: 21 oktober 2026. Labelplicht in een beschermd gezicht: Aedes; verlenging en vernieuwing van een huurcontract: Volkshuisvesting Nederland.

De opname van een monument

Er bestaat geen apart energielabel voor monumenten. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is onderzocht of de gewone rekenmethode, de NTA 8800, ook voor monumenten geschikt is, en dat is zo. De adviseur neemt een monument dus op volgens dezelfde regels als elke andere woning. In de praktijk van onze adviseurs is die opname wel meestal lastiger. Een oud pand is in de loop der jaren vaak verbouwd, en wat er toen aan isolatie is aangebracht, is achter afwerking en betimmering niet te zien.

Wat de adviseur niet kan aantonen, moet die volgens de officiële opnameregels voorzichtig inschatten, bijvoorbeeld op basis van het bouwjaar. Bij een monument is dat bouwjaar vaak oud, en zo’n inschatting valt volgens onze adviseurs meestal ongunstig uit. Bij woningen in de beschermde gezichten van Ravenstein en Megen ontbreken volgens hen vaak de originele bouwtekeningen of revisietekeningen. Leg daarom klaar wat u heeft:

• originele bouwtekeningen of revisietekeningen van latere verbouwingen;
• facturen van isolatie, glas of installaties, met materiaal en dikte;
• foto’s van isolatie die nu achter een afwerking zit.

Waar u tekeningen vindt en hoe het bouwjaar meetelt, leest u in ons artikel over bouwjaar en bouwtekeningen.

Broncontrole: 21 oktober 2026. Geen apart label voor monumenten: RCE, vraag en antwoord. Conservatieve inschatting: Volkshuisvesting Nederland. Lastigere opname, het effect van de inschatting en ontbrekende tekeningen: de EP-adviseurs van Label-Direct (oktober 2026).

Verduurzamen: eerst kijken wat mag

Wilt u een monument of een woning in een beschermd gezicht isoleren, vraag de gemeente dan eerst of u een omgevingsvergunning nodig heeft voor wat u van plan bent. Het label vraagt niets van u: het legt alleen vast hoe de woning er nu voor staat.

Een misvatting die onze adviseurs tegenkomen, is dat de beglazing in een beschermd stadsgezicht niet beter kan, omdat het glas niet vervangen mag worden. Het glas zelf vervangen kan daar vaak inderdaad niet, maar met voorzetramen aan de binnenzijde kan het wel. Of u daarvoor bij een monument een vergunning nodig heeft, vraagt u ook bij de gemeente na.

Voor de landelijke ISDE-subsidie gelden bij een monument aangepaste voorwaarden. Veel gemeenten hebben daarnaast een eigen subsidie voor onderhoud of verduurzaming van monumenten; een energielabel speelt daarin meestal geen rol.

Broncontrole: 21 oktober 2026. ISDE voor monumenten: RVO. Voorzetramen in een beschermd stadsgezicht: de EP-adviseurs van Label-Direct (oktober 2026).

Monumenten en gezichten per gemeente

Welke monumenten en beschermde gezichten er zijn, waar u dat opzoekt en welke subsidie de gemeente heeft, verschilt per gemeente. Op onze plaatspagina’s staat het voor onder meer:

• Venlo: het kloosterdorp Steyl en 212 rijksmonumenten.
• Roermond: de binnenstad, Voorstad Sint Jacob en Asselt.
• Tilburg: Wilhelminapark en Goirkestraat.
• Oss: de stadsgezichten van Ravenstein en Megen.
• Boxtel: het dorpsgezicht van Liempde.
• Culemborg: de historische binnenstad.
• Wijchen: de beschermde gezichten in de gemeente.
• Deurne: het dorpsgezicht Helenaveen.
• Vught: het dorpsgezicht in het centrum.
• Maashorst: de monumentwoningen aan de Kastanjeweg en de Vorstenburg in Uden.

Wilt u weten of wij bij uw adres komen, of wat het label voor uw woning kost? Dat ziet u in het aanvraagformulier, voordat u iets bevestigt.

Ervaringen van klanten